From Cosmology to Cosmonomy

Abstract

For most of its history, cosmology was a qualitatively constrained discourse on the universe, shaped by limited observational access and the absence of global dynamical laws. This situation has changed decisively in recent decades. Modern cosmology is now driven by an unprecedented flow of high-precision data from a wide range of independent probes, including the cosmic microwave background, large-scale structure, supernovae, baryon acoustic oscillations, gravitational lensing, cosmic chronometers, redshift-space distortions, gravitational-wave standard sirens, and emerging 21-cm observations, among others. This observational wealth is matched by a concrete theoretical and mathematical framework, based on general relativity, which provides the dynamical equations governing the evolution of spacetime and matter at cosmic scales. Combined with explicit background and perturbative equations, this framework enables quantitative, predictive, and falsifiable descriptions of cosmic evolution. Thus, cosmology operates today as a nomological natural science of the observable universe, characterized by general laws, predictive power, and systematic empirical testing. We argue that this epistemic transformation motivates a corresponding conceptual shift, directly analogous to the historical transition from astrology to astronomy. In this sense, the transition from cosmology to cosmonomy should begin to be discussed among cosmologists, or, more precisely, among cosmonomers.

I Introduction

For most of its history, cosmology occupied a peculiar position among the natural sciences. Although it addressed the universe as a whole, its methodological status remained fundamentally distinct from that of disciplines grounded in experimentally repeatable phenomena or in strictly testable laws. This historical condition is already encoded in terminology. The term cosmology did not exist in ancient Greece, but was artificially introduced in the seventeenth century from the Greek words kosmos and logos, denoting a rational discourse or account of the cosmos rather than a science founded on precise and universal laws. Indeed, until relatively recently, cosmological research was shaped primarily by qualitative reasoning, philosophical consistency arguments, and theoretical plausibility, with observational input playing a secondary and often non-decisive role.

This situation should not be interpreted as a deficiency, but rather as a faithful reflection of the epistemic limitations intrinsic to the subject itself. The universe is a unique system, inaccessible to controlled experimentation, and for a long time it resisted any formulation in terms of strict, predictive, and falsifiable laws. As a consequence, cosmological inquiry remained naturally intertwined with philosophy, metaphysics, and foundational reflection, a status that persisted well into the twentieth century. Even after the advent of general relativity, which provided the first consistent dynamical framework for describing the universe as a whole, cosmology continued to be characterized by a plurality of viable models with limited empirical discrimination Weinberg1972 ; Peebles1993 .

Over roughly the last three decades, however, this situation has undergone a profound transformation. The emergence of high-precision cosmological observations has altered not only the methodology of the field, but also its epistemic status. Measurements of the cosmic microwave background anisotropies Smoot1992 ; Bennett2003 ; Planck2018 , large-scale structure surveys Tegmark2004 , type Ia supernova observations Riess1998 ; Perlmutter1999 , baryon acoustic oscillations Eisenstein2005 ; Alam2017 , weak and strong gravitational lensing Kilbinger2015 ; DES2018 , and, more recently, gravitational-wave standard sirens Abbott2017 , have collectively established cosmology as a quantitatively constrained, predictive, and internally cross-checked scientific enterprise. Today, cosmological parameters are routinely inferred with percent-level or sub-percent-level precision, and theoretical models are systematically confronted with mutually independent datasets.

As a result, contemporary cosmology now operates in a regime that differs fundamentally from its historical predecessor. Its core theoretical structures no longer function merely as frameworks for organizing qualitative narratives about the universe, but as effective, law-like descriptions whose validity can be tested, constrained, and potentially falsified. The Friedmann equations, the perturbation theory, and the statistical description of cosmic structures, now act as operational laws governing the large-scale behavior of spacetime and matter, in close analogy with the role played by dynamical laws in other mature branches of physics. From this perspective, current tensions in cosmological data, such as those involving the Hubble parameter or the amplitude of matter fluctuations, should not be viewed as signs of conceptual weakness, but rather as manifestations of a field that has attained sufficient precision to expose its own limitations and falsifiability CosmoVerseNetwork:2025alb .

In this work, we argue that this epistemic transformation motivates a corresponding conceptual and terminological reassessment. In close analogy with the historical transition from astrology to astronomy, which marked the passage from qualitative interpretation to law-based description of celestial phenomena, contemporary cosmology has effectively crossed the threshold from a logos of the cosmos, namely a rational and discursive account, to a nomos of the cosmos, understood as a law-governed description. We therefore suggest that the term cosmonomy may more accurately capture the present and emerging status of the field, emphasizing its law-based, predictive, and falsifiable character. This proposal is not intended as a revision of historical terminology, nor as a dismissal of the philosophical depth of cosmological inquiry, but rather as a conceptual clarification reflecting the maturation of the discipline.

Accordingly, the aim of this paper is not to introduce new cosmological models or observational analyses, but to examine, from a historical, epistemological, and methodological perspective, whether contemporary cosmological practice has reached a stage at which it can be meaningfully regarded as a law-based science of the observable universe as a whole. In this context, we propose the term cosmonomy as a natural descriptor of this stage, together with the corresponding term cosmonomer for the practitioner engaged in this endeavor. Whether or not this terminology is ultimately adopted by the community, we believe that reflecting on the conceptual evolution it encapsulates is both timely and instructive.

II The Cosmos Before Cosmology: Philosophical Foundations

In ancient Greek thought, the term kosmos did not primarily designate a physical system governed by dynamical laws. Rather, it referred to an ordered totality: a structured whole characterized by harmony, proportion, and intelligibility. Its semantic field encompassed notions of order, arrangement, and ornament (the words cosmos and cosmetics have the same root), emphasizing coherence and completeness. In this sense, kosmos expressed the conviction that the totality of what exists is not chaotic, but ordered in a manner accessible to rational contemplation.

This conception is particularly evident in Plato’s Timaeus, where the cosmos is presented as a unified and living whole, ordered according to intelligible principles and fashioned so as to reflect mathematical harmony PlatoTimaeus . Here, the emphasis is not placed on dynamical evolution in time, but on ontological completeness and rational design. The cosmos is described primarily as that which is, rather than as that which evolves according to explicit laws of motion. Temporal change is acknowledged, yet it remains subordinate to a deeper metaphysical order that defines the cosmos as a finished and intelligible totality.

A closely related perspective is found in Aristotle’s On the Heavens, where the universe is treated as a self-contained whole endowed with a privileged structure and natural places AristotleDeCaelo . Although Aristotle introduces concepts of motion and causality, these are embedded within a teleological and qualitative framework rather than a quantitative, law-based one. Celestial motions are regular and eternal, but they are not derived from universal dynamical equations applicable across scales. Instead, the cosmos is divided into qualitatively distinct regions, each governed by its own principles, reflecting an ontological hierarchy rather than a unified dynamical system.

In both Plato and Aristotle, the cosmos is therefore not conceived as an object amenable to systematic experimentation or to mathematical law in the modern sense. Rather, it is a whole whose intelligibility arises from its ordered structure and internal coherence. Understanding the cosmos was thus primarily a philosophical task: to articulate its meaning, structure, and place within a broader ontological framework, rather than to formulate predictive laws governing its evolution.

From this perspective, the absence of the term µ (ϰοςμολογια) ιν ανςιεντ Γρεεϰ τεξτς ις νειτηερ αςςιδενταλ νορ μερελψ λινγυιςτις. Ιτ ρεφλεςτς α δεεπερ επιςτεμις ρεαλιτψ, ναμελψ τηε αβςενςε οφ τηε ςονδιτιονς ρεχυιρεδ φορ α λαω-βαςεδ ςςιενςε οφ τηε υνιερςε ας α ωηολε. Αλτηουγη ανςιεντ τηινϰερς δεελοπεδ ςοπηιςτιςατεδ ανδ οφτεν ηιγηλψ ςψςτεματις αςςουντς οφ τηε ςοςμος, τηεςε αςςουντς διδ νοτ, ανδ ςουλδ νοτ, ςονςτιτυτε α ςοςμολογψ ιν τηε μοδερν ςενςε οφ α τεςταβλε, πρεδιςτιε τηεορψ οφ ςοςμις εολυτιον.

Ινςτεαδ, ανςιεντ διςςουρςε μαδε υςε οφ τηε ωορδς ςοςμογονψ ανδ ςοςμογραπηψ, αρουνδ ωηιςη ιτς τρεατμεντ οφ τηε ςοςμος ωας λαργελψ οργανιζεδ. ῝οςμογονψ αδδρεςςεδ τηε οριγιν οφ τηε ςοςμος, φρεχυεντλψ ιν μψτηολογιςαλ ορ μεταπηψςιςαλ τερμς, βυτ οςςαςιοναλλψ τηρουγη ρατιοναλ ςπεςυλατιον, φοςυςινγ ον πρινςιπλες οφ γενερατιον ρατηερ τηαν ον δψναμιςαλ λαως. ῝οςμογραπηψ, βψ ςοντραςτ, ςονςερνεδ τηε δεςςριπτιε ορδερινγ οφ τηε ωορλδ, μαππινγ ιτς ςτρυςτυρε ωιτηουτ ςεεϰινγ υνιερςαλ εχυατιονς γοερνινγ ιτς βεηαιορ. Βοτη αππροαςηες ωερε ινηερεντλψ χυαλιτατιε ανδ ναρρατιε, ρεφλεςτινγ τηε επιςτεμις τοολς ααιλαβλε ατ τηε τιμε.

Ιτ ις νεερτηελεςς ιμπορταντ το νοτε τηατ ςερταιν εαρλψ Γρεεϰ πηιλοςοπηιςαλ ςςηοολς αλρεαδψ εντερταινεδ τηε ιδεα τηατ τηε ςοςμος υνφολδς αςςορδινγ το νεςεςςιτψ ορ ρατιοναλ ορδερ. Ηεραςλιτυς, ιν παρτιςυλαρ, ςονςειεδ τηε ωορλδ ας ςτρυςτυρεδ βψ α υνιερςαλ λογος, ωηιλε τηε ατομιςτς, μοςτ νοταβλψ Λευςιππυς ανδ Δεμοςριτυς, μαινταινεδ τηατ νοτηινγ οςςυρς ατ ρανδομ, βυτ τηατ εερψτηινγ φολλοως φρομ νεςεςςιτψ. Τηεςε ςονςεπτιονς, ηοωεερ, ρεμαινεδ μεταπηψςιςαλ ςομμιτμεντς ρατηερ τηαν εμπιριςαλλψ γρουνδεδ ορ χυαντιτατιελψ φορμυλατεδ λαως, ανδ τηερεφορε διδ νοτ ψετ αμουντ το α νομολογιςαλ ςςιενςε οφ τηε ςοςμος.

῝ρυςιαλλψ, τηε υνιερςε ωας υνδερςτοοδ ας α υνιχυε ανδ ςινγυλαρ εντιτψ, λαςϰινγ τηε ρεπεαταβιλιτψ ανδ ςτατιςτιςαλ αςςεςςιβιλιτψ ρεχυιρεδ φορ εμπιριςαλ λαω φορμυλατιον. Ωιτηουτ τηε ποςςιβιλιτψ οφ ςοντρολλεδ αριατιον, ενςεμβλε ρεαςονινγ, ορ ςψςτεματις οβςερατιον αςροςς ςομπαραβλε ςψςτεμς, τηε φορμυλατιον οφ υνιερςαλ λαως γοερνινγ τηε ςοςμος ας α ωηολε ρεμαινεδ επιςτεμιςαλλψ ιναςςεςςιβλε. Εεν ωηερε ρεγυλαριτιες ωερε ιδεντιφιεδ, τηεψ ωερε ιντερπρετεδ ας εξπρεςςιονς οφ μεταπηψςιςαλ νεςεςςιτψ ορ διινε ορδερ, ρατηερ τηαν ας εμπιριςαλ λαως ςυβϑεςτ το φαλςιφιςατιον.

Φρομ τηις ποιντ οφ ιεω, τηε ηιςτοριςαλ αβςενςε οφ ςοςμολογψ ςηουλδ νοτ βε ςεεν ας α φαιλυρε οφ ανςιεντ τηουγητ, βυτ ας α φαιτηφυλ ρεφλεςτιον οφ τηε επιςτεμις ςτατυς οφ τηε ςυβϑεςτ ιτςελφ. Τηε ςοςμος, ςονςιδερεδ ας α τοταλιτψ, λαψ βεψονδ τηε ρεαςη οφ λαω-βαςεδ τρεατμεντ. Ιτς υνιχυενεςς πρεςλυδεδ εξπεριμενταλ μανιπυλατιον, ωηιλε ιτς ιμμενςε ςπατιαλ ανδ τεμποραλ ςςαλες ςεερελψ λιμιτεδ οβςερατιοναλ αςςεςς. Ας α ρεςυλτ, διςςουρςε αβουτ τηε ςοςμος νεςεςςαριλψ ρεμαινεδ ατ τηε λεελ οφ ρατιοναλ ρεφλεςτιον, πηιλοςοπηιςαλ ιντερπρετατιον, ανδ χυαλιτατιε ςψντηεςις. Τηε ςοςμος ςουλδ βε μεανινγφυλλψ ςοντεμπλατεδ, βυτ νοτ ςςιεντιφιςαλλψ λεγιςλατεδ.

Φρομ Αςτρολογψ το Αςτρονομψ

Τηε επιςτεμις ςιτυατιον διςςυςςεδ αβοε φορ τηε ςοςμος ας α ωηολε ςτανδς ιν ςηαρπ ςοντραςτ ωιτη τηε ςτυδψ οφ ινδιιδυαλ ςελεςτιαλ βοδιες ωιτηιν τηε ςοςμος. Τηε ρεγυλαριτψ οφ τηειρ μοτιονς μαδε τηεμ αςςεςςιβλε το ςψςτεματις οβςερατιον ανδ, εεντυαλλψ, το ματηεματιςαλ τρεατμεντ. Ιτ ις ιν τηις ρεςτριςτεδ βυτ ςρυςιαλ δομαιν τηατ αςτρονομψ φιρςτ εμεργεδ ας α πρεςιςιον ςςιενςε. Ιν τηις ςεςτιον, ωε εξαμινε ηοω τηε τρανςιτιον φρομ χυαλιτατιε ιντερπρετατιον το λαω-βαςεδ δεςςριπτιον υνφολδεδ ιν τηε ςτυδψ οφ τηε ηεαενς.

῝ελεςτιαλ ρεγυλαριτψ ανδ τηε διςςοερψ οφ λαως

Τηε δεςιςιε φαςτορ τηατ εναβλεδ τηε ςτυδψ οφ τηε ηεαενς το εολε ιντο α λαω-βαςεδ ςςιενςε ωας τηε εξςεπτιοναλ δεγρεε οφ ρεγυλαριτψ εξηιβιτεδ βψ ςελεςτιαλ πηενομενα. ϒνλιϰε μοςτ τερρεςτριαλ προςεςςες, τηε μοτιονς οφ ςελεςτιαλ βοδιες διςπλαψ προνουνςεδ περιοδιςιτψ, λονγ-τερμ ςταβιλιτψ, ανδ ρεπεαταβιλιτψ οερ τιμεςςαλες αςτλψ εξςεεδινγ τηοςε οφ εερψδαψ εξπεριενςε. Τηεςε φεατυρες ρενδερεδ ςελεςτιαλ πηενομενα υνιχυελψ αμεναβλε το ςψςτεματις οβςερατιον, ματηεματιςαλ δεςςριπτιον, ανδ, υλτιματελψ, ρελιαβλε πρεδιςτιον.

Αλρεαδψ ιν εαρλψ αντιχυιτψ, τηε ρεςυρρενςε οφ εςλιπςες, ςονϑυνςτιονς, ανδ πλανεταρψ ςψςλες μαδε ιτ ςλεαρ τηατ ςελεςτιαλ μοτιονς οβεψ ςταβλε ανδ περςιςτεντ παττερνς. Εεν ιν τηε αβςενςε οφ εξπλιςιτ πηψςιςαλ μεςηανιςμς, ςυςη ρεγυλαριτιες ςουλδ βε εξπλοιτεδ το πρεδιςτ φυτυρε εεντς ωιτη ρεμαρϰαβλε αςςυραςψ. Τηις πρεδιςτιε ςυςςεςς μαρϰεδ α ςρυςιαλ επιςτεμις τρανςιτιον: ςελεςτιαλ πηενομενα ωερε νο λονγερ μερελψ δεςςριβεδ ορ ςψμβολιςαλλψ ιντερπρετεδ, βυτ ινςρεαςινγλψ τρεατεδ ας μανιφεςτατιονς οφ υνδερλψινγ ρεγυλαριτιες τηατ ςουλδ βε ενςοδεδ ματηεματιςαλλψ.

Ιτ ις ιμπορταντ το ρεςαλλ τηατ, ιν εαρλψ Γρεεϰ υςαγε, τηε τερμς (αςτρολογια) ανδ µ (αςτρονομια) ωερε νοτ ςηαρπλψ διςτινγυιςηεδ. Ηιςτοριςαλλψ, αςτρολογια αππεαρς ας τηε εαρλιερ ανδ μορε γενεραλ δεςιγνατιον φορ ρατιοναλ διςςουρςε ον τηε ηεαενς, ωηερεας αςτρονομια εμεργεδ λατερ ας α μορε ςπεςιαλιζεδ τερμ εμπηαςιζινγ τηε ορδερινγ ανδ λαω-λιϰε ρεγυλαριτψ οφ ςελεςτιαλ μοτιονς. Ιν τηειρ οριγιναλ ςοντεξτ, αςτρολογψ δενοτεδ α ρατιοναλ αςςουντ οφ τηε ηεαενς, ωηιλε αςτρονομψ ηιγηλιγητεδ τηειρ ςτρυςτυρεδ ανδ πρεδιςταβλε βεηαιορ. Νειτηερ τερμ ςαρριεδ τηε μεταπηψςιςαλ ορ διινατορψ/ζοδιας ςοννοτατιονς ςομμονλψ αςςοςιατεδ ωιτη αςτρολογψ ιν μοδερν υςαγε. Ρατηερ, βοτη ρεφερρεδ, ωιτη διφφερεντ εμπηαςες, το ωηατ ωουλδ νοω βε ρεςογνιζεδ ας α ματηεματιςαλ ανδ πηψςιςαλ ςτυδψ οφ ςελεςτιαλ πηενομενα.

Τηυς, τηε γραδυαλ διφφερεντιατιον βετωεεν αςτρολογψ ανδ αςτρονομψ ρεφλεςτς νοτ α ςηανγε ιν ςυβϑεςτ ματτερ, βυτ α ςηιφτ ιν επιςτεμις ςριτερια. Δυρινγ τηε Ηελλενιςτις περιοδ, Γρεεϰ ματηεματιςιανς ανδ αςτρονομερς, ινςλυδινγ Αυτολψςυς, Ευδοξυς, ῝αλλιππυς, Απολλονιυς, ῝ονον, Ηιππαρςηυς, ανδ Σοςιγενες, ςψςτεματιςαλλψ φορμαλιζεδ αςτρονομψ ας α ματηεματιςαλ διςςιπλινε. Τηεψ δεελοπεδ γεομετριςαλ μοδελς, ϰινεματις ςςηεμες, ανδ πρεδιςτιε τεςηνιχυες αιμεδ ατ χυαντιτατιελψ αςςουντινγ φορ ςελεςτιαλ μοτιονς. Νεερτηελεςς, ιν παραλλελ ιντελλεςτυαλ ςυρρεντς ανδ υνδερ τηε ινφλυενςε οφ Βαβψλονιαν αςτραλ τραδιτιονς, αλονγςιδε τηις ματηεματιςαλ ςονςολιδατιον, α βιφυρςατιον εμεργεδ βετωεεν τηε εξαςτ, ματηεματιςαλ τρεατμεντ οφ ςελεςτιαλ μοτιονς ανδ ςονϑεςτυραλ ιντερπρετατιονς ςονςερνινγ τηειρ ινφλυενςε ον τερρεςτριαλ αφφαιρς. Τηις διςτινςτιον ωας αρτιςυλατεδ ωιτη παρτιςυλαρ ςλαριτψ βψ Πτολεμψ, ωηο ςεπαρατεδ τηε δεμονςτρατιε ματηεματιςαλ ςςιενςε οφ τηε ηεαενς, δεελοπεδ ιν τηε Αλμαγεςτ PtolemyAlmagest , φρομ τηε προβαβιλιςτις ανδ ιντερπρετιε φραμεωορϰ οφ ϑυδιςιαλ αςτρολογψ πρεςεντεδ ιν τηε Τετραβιβλος Tetrabiblos . Φρομ τηις ποιντ ονωαρδ, αςτρονομψ ινςρεαςινγλψ ςαμε το δενοτε α διςςιπλινε δεφινεδ βψ εξαςτ πρεδιςτιον ανδ εμπιριςαλ αςςουνταβιλιτψ.

Ατ τηις ςταγε, τηε εμεργινγ ``ςςιενςε οφ τηε ςταρς´´ ρεμαινεδ λαργελψ δεςςριπτιε ιν ιτς πηψςιςαλ ιντερπρετατιον. Γεομετριςαλ ςονςτρυςτιονς ωερε δειςεδ το ρεπροδυςε οβςερεδ μοτιονς, ωιτηουτ νεςεςςαριλψ ςλαιμινγ το ιδεντιφψ τηειρ υνδερλψινγ ςαυςες. Νεερτηελεςς, τηε ερψ ποςςιβιλιτψ οφ ρεπρεςεντινγ ςελεςτιαλ μοτιονς τηρουγη ματηεματιςαλ ρελατιονς ςιγναλεδ α προφουνδ ςηιφτ. Ονςε τηε ποςιτιονς οφ ςελεςτιαλ βοδιες ςουλδ βε εξπρεςςεδ ας φυνςτιονς οφ τιμε,

$$\mathbf{r}_{i}=\mathbf{r}_{i}(t),$$ (1)

τηε ηεαενς ςεαςεδ το βε οβϑεςτς οφ χυαλιτατιε ςοντεμπλατιον ανδ βεςαμε ςψςτεμς γοερνεδ βψ ρεπροδυςιβλε ανδ τεςταβλε παττερνς.

Τηε ϰεψ επιςτεμις ποιντ ις τηατ ρεπεαταβιλιτψ μαδε φαλςιφιςατιον ποςςιβλε. Πρεδιςτιονς ςονςερνινγ φυτυρε ςονφιγυρατιονς οφ ςελεςτιαλ βοδιες ςουλδ βε ςονφροντεδ ωιτη οβςερατιον, ανδ περςιςτεντ διςςρεπανςιες δεμανδεδ ρειςιον οφ τηε υνδερλψινγ μοδελς. Ιν τηις ςενςε, τηε τρανςιτιον φρομ αςτρολογψ το αςτρονομψ ωας νοτ πριμαριλψ α ςεμαντις ορ ςοςιολογιςαλ ρεςλαςςιφιςατιον, βυτ τηε εμεργενςε οφ α λαω-βαςεδ δεςςριπτιον οφ νατυρε γρουνδεδ ιν ρεγυλαριτψ, πρεδιςταβιλιτψ, ανδ εμπιριςαλ ςονςτραιντ.

Αςτρονομψ ας τηε φιρςτ εξαςτ νατυραλ ςςιενςε

Ας διςςυςςεδ αβοε, Πτολεμψ’ς Αλμαγεςτ μαρϰς α ςλεαρ ςταγε ιν τηε τρανςιτιον φρομ αςτρολογψ το αςτρονομψ, ιν ωηιςη ςελεςτιαλ μοτιονς αρε τρεατεδ ας οβϑεςτς οφ πρεςιςε ματηεματιςαλ ςαλςυλατιον. Αλτηουγη τηε Πτολεμαις ςψςτεμ ρεμαινεδ ϰινεματις ρατηερ τηαν δψναμιςαλ, ιτς πρεδιςτιε ποωερ ωας υνδενιαβλε. Πλανεταρψ ποςιτιονς, εςλιπςες, ανδ ςψςλες ςουλδ βε ςαλςυλατεδ ωιτη ςυφφιςιεντ αςςυραςψ το εςταβλιςη αςτρονομψ ας α χυαντιτατιελψ ρελιαβλε διςςιπλινε. Συςη πρεδιςτιε ςοντρολ ρενδερεδ ςελεςτιαλ μοτιονς αμεναβλε νοτ ονλψ το ςαλςυλατιον, βυτ αλςο το μεςηανιςαλ ρεαλιζατιον, ας εξεμπλιφιεδ βψ δειςες ςυςη ας τηε Αντιϰψτηερα Μεςηανιςμ, ωηιςη πηψςιςαλλψ εμβοδιεδ αςτρονομιςαλ λαως Freeth2006 .

Δεςπιτε τηε εξτραορδιναρψ αςηιεεμεντς οφ ανςιεντ ςςηολαρς ιν δεςςριβινγ τηε ρεγυλαριτιες οφ τηε ηεαενς, τηε δεςιςιε ςτεπ τοωαρδ α φυλλψ νομολογιςαλ ςςιενςε ωας ταϰεν ιν τηε εαρλψ μοδερν περιοδ. Τηις τρανςιτιον ωας εναβλεδ βψ τεςηνολογιςαλ αδανςες, μοςτ νοταβλψ τηε ινεντιον οφ τηε τελεςςοπε, ωηιςη μαδε ηιγη-αςςυραςψ οβςερατιονς ποςςιβλε, ανδ βψ τηε φορμυλατιον οφ Κεπλερ’ς λαως, λατερ υνιφιεδ ωιτηιν τηε φραμεωορϰ οφ Νεωτονιαν μεςηανιςς. Κεπλερ’ς εμπιριςαλ λαως ρεδυςεδ τηε αππαρεντ ςομπλεξιτψ οφ πλανεταρψ μοτιον το ςιμπλε ματηεματιςαλ ρελατιονς, ωηιλε Νεωτον δεμονςτρατεδ τηατ τηεςε ρελατιονς φολλοωεδ φρομ υνιερςαλ δψναμιςαλ πρινςιπλες. Ιν Νεωτονιαν γραιτψ, ςελεςτιαλ μοτιον ις γοερνεδ βψ εχυατιονς οφ τηε φορμ

$$m_{i}\ddot{\mathbf{r}}_{i}=-\sum_{j\neq i}G\frac{m_{i}m_{j}}{|\mathbf{r}_{i}-\mathbf{r}_{j}|^{3}}(\mathbf{r}_{i}-\mathbf{r}_{j}),$$ (2)

ωηιςη αππλψ υνιερςαλλψ, ινδεπενδεντλψ οφ τηε ςπεςιφις νατυρε ορ λοςατιον οφ τηε βοδιες ινολεδ.

Ωιτη τηις δεελοπμεντ, αςτρονομψ βεςαμε τηε φιρςτ εξαςτ νατυραλ ςςιενςε ιν τηε μοδερν ςενςε. ῝ελεςτιαλ πηενομενα ωερε νο λονγερ εξπλαινεδ τηρουγη αδ ηος γεομετριςαλ ςονςτρυςτιονς ορ μεταπηψςιςαλ πρινςιπλες, βυτ δεριεδ φρομ υνιερςαλ λαως ςαπαβλε οφ υνιφψινγ διερςε οβςερατιονς ωιτηιν α ςινγλε τηεορετιςαλ φραμεωορϰ. Πρεδιςτιον, εξπλανατιον, ανδ φαλςιφιςατιον βεςαμε ινςεπαραβλε ςομπονεντς οφ τηε ςαμε εντερπριςε. Τηις τρανςφορματιον προιδεδ τηε επιςτεμις ϑυςτιφιςατιον φορ τηε τερμ αςτρονομια ας α γενυινε νομος οφ τηε ςταρς. Τηε ηεαενς ςουλδ νοω βε υνδερςτοοδ ας οβεψινγ ςτριςτ, χυαντιτατιε, ανδ υνιερςαλλψ αλιδ λαως. Τηε ςιγνιφιςανςε οφ τηις αςηιεεμεντ ωας νοτ μερελψ τεςηνιςαλ, βυτ ςονςεπτυαλ: ιτ εςταβλιςηεδ τηατ ατ λεαςτ παρτ οφ τηε νατυραλ ωορλδ αδμιτς α λαω-βαςεδ δεςςριπτιον τηατ ις βοτη πρεδιςτιε ανδ εμπιριςαλλψ τεςταβλε.

Τηε βιρτη ανδ λονγ ματυριτψ οφ ςοςμολογψ

Δεςπιτε τηε ςυςςεςς οφ αςτρονομψ, τηε εξτενςιον οφ α φυλλψ νομολογιςαλ φραμεωορϰ το τηε οβςεραβλε υνιερςε ας α ωηολε ρεμαινεδ, φορ α λονγ τιμε, ουτ οφ ρεαςη. Τηε ςοςμος διφφερς φρομ ινδιιδυαλ ςελεςτιαλ ςψςτεμς ιν ωαψς τηατ αρε επιςτεμιςαλλψ δεςιςιε. Μοςτ ιμπορταντλψ, ιτ ις α ςινγυλαρ οβϑεςτ: τηερε ις ονλψ ονε υνιερςε, ωηιςη ςαννοτ βε αριεδ, ρεπλιςατεδ, ορ ςυβϑεςτεδ το ςοντρολλεδ εξπεριμενταλ μανιπυλατιον.

Ας α ςονςεχυενςε, τηε μετηοδολογιςαλ ςονδιτιονς τηατ ςυππορτ λαω φορμυλατιον ιν αςτρονομψ (ρεπεαταβιλιτψ, ενςεμβλε ρεαςονινγ, ανδ ςοντρολλεδ ςομπαριςον) ωερε αβςεντ ωηεν τηε ςοςμος ωας ςονςιδερεδ ας α τοταλιτψ. Εεν ιφ λαργε-ςςαλε ρεγυλαριτιες ωερε ςυςπεςτεδ, τηερε ωας νο ςλεαρ ςενςε ωηερε ανδ ηοω τηεψ ςουλδ βε τεςτεδ ορ φαλςιφιεδ. Ωιτηουτ αςςεςς το μυλτιπλε ρεαλιζατιονς ορ ςτατιςτιςαλλψ ινδεπενδεντ ςαμπλες, τηε υνιερςε ςουλδ νοτ βε τρεατεδ ας α ςψςτεμ γοερνεδ βψ εμπιριςαλλψ εςταβλιςηεδ λαως.

Τηε ινεντιον οφ ``ςοςμολογψ´´ ιν εαρλψ μοδερν τηουγητ

Τηε εμεργενςε οφ τηε τερμ ςοςμολογψ μαρϰς αν ιμπορταντ ςονςεπτυαλ μομεντ ιν τηε ιντελλεςτυαλ ηιςτορψ οφ τηε ςτυδψ οφ τηε υνιερςε. Νεερτηελεςς, ιτς αππεαρανςε δοες νοτ ςιγναλ τηε ματυρατιον οφ αν αλρεαδψ λαω-βαςεδ ςςιενςε, βυτ ρατηερ τηε φορμαλιζατιον οφ α μεταπηψςιςαλ δομαιν ςονςερνεδ ωιτη τηε υνιερςε ταϰεν ας α ωηολε.

Τηε εαρλιεςτ ϰνοων οςςυρρενςε οφ τηε ωορδ ςοςμολογψ δατες το τηε ςεεντεεντη ςεντυρψ. Ιν Ενγλιςη, ιτ ις αττεςτεδ ιν Τηομας Βλουντ’ς Γλοςςογραπηια (1656), ωηερε ιτ ις δεφινεδ ας α διςςουρςε ςονςερνινγ τηε ωορλδ ορ τηε υνιερςε Blount1656 . Τηις λεξιςαλ ιντροδυςτιον ις ρεεαλινγ: τηε τερμ εντερς ςςιεντιφις ανδ πηιλοςοπηιςαλ λανγυαγε νοτ ας τηε ναμε οφ αν εςταβλιςηεδ εμπιριςαλ διςςιπλινε, βυτ ας α λαβελ φορ α γενεραλ ρατιοναλ τρεατμεντ οφ τηε ςοςμος.

Τηε ςψςτεματις ιντροδυςτιον οφ ςοςμολογια ας α διςτινςτ βρανςη οφ ϰνοωλεδγε ις δυε το ῝ηριςτιαν Ωολφφ ιν τηε εαρλψ ειγητεεντη ςεντυρψ. Ιν ηις ῝οςμολογια Γενεραλις (1731), Ωολφφ εξπλιςιτλψ ςλαςςιφιες ςοςμολογψ ας α ςυβδιιςιον οφ μεταπηψςιςς, αλονγςιδε οντολογψ, ρατιοναλ πςψςηολογψ, ανδ νατυραλ τηεολογψ Wolff1731 . Ωιτηιν τηις φραμεωορϰ, ςοςμολογψ ςονςερνς τηε μοςτ γενεραλ προπερτιες οφ τηε ωορλδ ας α ωηολε, αβςτραςτεδ φρομ παρτιςυλαρ πηψςιςαλ προςεςςες ανδ ινδεπενδεντ οφ εμπιριςαλ μεαςυρεμεντ.

Τηις ςλαςςιφιςατιον ις επιςτεμιςαλλψ ςιγνιφιςαντ. ῝οςμολογψ ις ιντροδυςεδ νειτηερ ας αν εξτενςιον οφ αςτρονομψ νορ ας α νατυραλ ςςιενςε γρουνδεδ ιν οβςερατιον, βυτ ας α ρατιοναλ ινχυιρψ ιντο τηε ωορλδ ςονςιδερεδ ιν ιτς τοταλιτψ. Ιτς ςυβϑεςτ ματτερ ις δεφινεδ βψ μαξιμαλ γενεραλιτψ ρατηερ τηαν βψ δψναμιςαλ ςπεςιφιςιτψ. Αςςορδινγλψ, εαρλψ ςοςμολογψ ινηεριτς τηε ςτρυςτυραλ φεατυρες οφ πηιλοςοπηιςαλ διςςουρςε: ιντερναλ ςοηερενςε, ςονςεπτυαλ ςλαριτψ, ανδ λογιςαλ ςονςιςτενςψ ταϰε πρεςεδενςε οερ εμπιριςαλ ςονφροντατιον.

Ατ τηις ςταγε, ςοςμολογψ ις εξπλιςιτλψ νον-εμπιριςαλ. Τηε υνιερςε ις τρεατεδ ας α νεςεςςαρψ οβϑεςτ οφ ρεαςον, νοτ ας α ςψςτεμ γοερνεδ βψ μεαςυραβλε λαως. Τηις ςτατυς ις νοτ αςςιδενταλ, βυτ ρεφλεςτς τηε αβςενςε οφ οβςερατιοναλ αςςεςς το γλοβαλ ςοςμις προπερτιες. Ωιτηουτ δατα ςαπαβλε οφ ςονςτραινινγ ςοςμις ςτρυςτυρε ορ εολυτιον, ςοςμολογψ ςουλδ νοτ ψετ αςπιρε το τηε ςτατυς οφ α λαω-βαςεδ ςςιενςε. Φορ τηεςε ρεαςονς, διςςουρςε αβουτ τηε ςοςμος ρεμαινεδ ουτςιδε τηε δομαιν οφ νομος ανδ βελονγεδ ινςτεαδ το λογος: ρατιοναλ ρεφλεςτιον ον τηε ςτρυςτυρε ανδ μεανινγ οφ τηε τοταλιτψ οφ εξιςτενςε.

῝οςμολογψ βεφορε τηε πρεςιςιον ερα

Τηε τρανςιτιον φρομ μεταπηψςιςαλ ςοςμολογψ το α προτο-ςςιεντιφις διςςιπλινε βεγινς ονλψ ιν τηε τωεντιετη ςεντυρψ, ωιτη τηε αδεντ οφ ρελατιιςτις γραιτψ. Γενεραλ ρελατιιτψ προιδεδ, φορ τηε φιρςτ τιμε, α ςονςιςτεντ τηεορετιςαλ φραμεωορϰ ωιτηιν ωηιςη τηε οβςεραβλε υνιερςε ςουλδ βε τρεατεδ ας α δψναμιςαλ εντιτψ Hetherington2014 · Saridakis:2021qzv . ῝οςμολογιςαλ μοδελς δεελοπεδ βψ Φριεδμανν, Λεμαîτρε, ανδ λατερ Ροβερτςον ανδ Ωαλϰερ οπενεδ τηε ποςςιβιλιτψ οφ δεςςριβινγ τηε λαργε-ςςαλε ςτρυςτυρε ανδ εολυτιον οφ ςπαςετιμε ιν εξπλιςιτ ματηεματιςαλ τερμς.

Νεερτηελεςς, φορ ςεεραλ δεςαδες ςοςμολογψ ρεμαινεδ ονλψ ωεαϰλψ ςονςτραινεδ βψ οβςερατιον. Αλτηουγη τηεορετιςαλ μοδελς προλιφερατεδ, εμπιριςαλ διςςριμινατιον βετωεεν τηεμ ωας λιμιτεδ. Εαρλψ οβςερατιονς, ινςλυδινγ γαλαξψ ρεδςηιφτ μεαςυρεμεντς ανδ εςτιματες οφ ςοςμις εξπανςιον, οφφερεδ ςυγγεςτιε ινδιςατιονς ρατηερ τηαν δεςιςιε τεςτς. Ας α ρεςυλτ, α ωιδε αριετψ οφ ςοςμολογιςαλ ςςεναριος ςοεξιςτεδ, οφτεν διφφερινγ ιν φυνδαμενταλ αςςυμπτιονς ςονςερνινγ γεομετρψ, ματτερ ςοντεντ, ανδ ςοςμις ηιςτορψ.

Τηις περιοδ ις μαρϰεδ βψ α ςτριϰινγ πλυραλιτψ οφ μοδελς. Διφφερεντ ςοςμολογιςαλ ςολυτιονς οφ Εινςτειν’ς εχυατιονς ωερε εξπλορεδ πριμαριλψ ον τηεορετιςαλ γρουνδς, ωιτη οβςερατιοναλ δατα πλαψινγ α ςεςονδαρψ ανδ οφτεν αμβιγυους ρολε. Ιν τηε αβςενςε οφ πρεςιςε μεαςυρεμεντς, ςοςμολογιςαλ ρεαςονινγ ρελιεδ ηεαιλψ ον ςιμπλιςιτψ αργυμεντς, πηιλοςοπηιςαλ πρεφερενςες, ανδ ιντερναλ τηεορετιςαλ ςονςιςτενςψ. Τηε υνιερςε ςουλδ βε μοδελεδ, βυτ νοτ ψετ λεγιςλατεδ.

῝ονςεχυεντλψ, ςοςμολογψ δυρινγ τηις ερα οςςυπιεδ αν ιντερμεδιατε επιςτεμις ποςιτιον. Ιτ ωας νο λονγερ πυρελψ μεταπηψςιςαλ, ψετ ιτ ηαδ νοτ αςχυιρεδ τηε μετηοδολογιςαλ ριγορ ςηαραςτεριςτις οφ α ματυρε νατυραλ ςςιενςε. Ιτς ςτατυς ωας τηατ οφ α βουνδαρψ διςςιπλινε, ςιτυατεδ βετωεεν πηψςιςς ανδ πηιλοςοπηψ, βετωεεν ματηεματιςαλ φορμαλιςμ ανδ ςονςεπτυαλ ςπεςυλατιον. Τηις λιμιναλ ςηαραςτερ ις ρεφλεςτεδ ιν περςιςτεντ δεβατες ςονςερνινγ ινιτιαλ ςονδιτιονς, γλοβαλ γεομετρψ, ανδ τηε ιντερπρετατιον οφ ςοςμολογιςαλ ςολυτιονς. Αςςορδινγλψ, ςοςμολογψ ιν τηις περιοδ ωας τψπιςαλλψ πρεςεντεδ ας α λατε ανδ ςονςεπτυαλλψ οριεντεδ αππλιςατιον οφ γενεραλ ρελατιιτψ, οφτεν αππεαρινγ ας α ςονςλυδινγ ςηαπτερ ιν γενεραλ ρελατιιτψ τεξτβοοϰς ρατηερ τηαν ας αν αυτονομους εμπιριςαλ ςςιενςε.

Τηε δατα ρεολυτιον ανδ τηε εμεργενςε οφ ςοςμις λαως

Ωιτη τηε αδεντ οφ ηιγη-πρεςιςιον οβςερατιοναλ ςαπαβιλιτιες, ςοςμολογψ γραδυαλλψ βεγαν το ςηεδ τηε ιντερμεδιατε επιςτεμις ςτατυς τηατ ηαδ λονγ ςηαραςτεριζεδ τηε φιελδ. Αδανςες ιν αςτρονομιςαλ ινςτρυμεντατιον, ςυρεψ δεςιγν, ανδ δατα αναλψςις οπενεδ οβςερατιοναλ αςςεςς το τηε υνιερςε αςροςς α ωιδε ρανγε οφ πηψςιςαλ ςςαλες ανδ ςοςμις εποςης, τρανςφορμινγ ωηατ ηαδ πρειουςλψ βεεν α ωεαϰλψ ςονςτραινεδ τηεορετιςαλ εντερπριςε ιντο αν εμπιριςαλλψ γρουνδεδ ςςιενςε. Τηις εξτενδεδ προςεςς οφ ματυρατιον υλτιματελψ λεδ το α χυαλιτατιε ςηιφτ: ςοςμολογψ μοεδ φρομ α λαργελψ ςπεςυλατιε ορ ιντερπρετιε αςτιιτψ τοωαρδ α χυαντιτατιελψ τεςταβλε, λαω-βαςεδ, ανδ δατα-δριεν δεςςριπτιον οφ τηε υνιερςε. Ιτ ις τηις τρανςφορματιον, δριεν βψ τηε ςονεργενςε οφ πρεςιςε οβςερατιονς ανδ ωελλ-δεφινεδ τηεορετιςαλ φραμεωορϰς, τηατ φορμς τηε ςυβϑεςτ οφ τηε πρεςεντ ςεςτιον ανδ μοτιατες τηε ςονςεπτυαλ ςηιφτ διςςυςςεδ τηερεαφτερ.

῝οςμις δψναμιςς ας α λαω-βαςεδ δεςςριπτιον οφ τηε ϒνιερςε

Τηε δεςιςιε ςτεπ τηατ ελεατες μοδερν ςοςμολογψ φρομ α δεςςριπτιε φραμεωορϰ το α γενυινελψ λαω-βαςεδ ςςιενςε ις τηε εξιςτενςε οφ εξπλιςιτ δψναμιςαλ εχυατιονς γοερνινγ τηε υνιερςε ας α ωηολε. Ωιτηιν γενεραλ ρελατιιτψ, τηε λαργε-ςςαλε δψναμιςς οφ ςπαςετιμε ανδ ματτερ αρε ενςοδεδ ιν α ςομπαςτ ςετ οφ εχυατιονς ωηοςε δομαιν οφ αλιδιτψ εξτενδς αςροςς τηε εντιρε οβςεραβλε υνιερςε.

Σταρτινγ φρομ τηε οβςερατιοναλλψ μοτιατεδ αςςυμπτιον τηατ τηε ϒνιερςε ις ηομογενεους ανδ ιςοτροπις ον ςυφφιςιεντλψ λαργε ςςαλες (τηε ῝οςμολογιςαλ Πρινςιπλε), γενεραλ ρελατιιτψ αδμιτς α χυαντιτατιε δεςςριπτιον βαςεδ ον τηε Φριεδμανν-Λεμαîτρε-Ροβερτςον-Ωαλϰερ ςπαςετιμε μετρις

$$ds^{2}=-dt^{2}+a^{2}(t)\left[\frac{dr^{2}}{1-kr^{2}}+r^{2}\left(d\theta^{2}+\sin^{2}\theta\,d\phi^{2}\right)\right],$$ (3)

ωηερε $a(t)$ ις τηε ςςαλε φαςτορ ανδ $k=+1,0,-1$ δενοτες ςλοςεδ, φλατ, ορ οπεν ςπατιαλ γεομετρψ. Ωιτηιν τηις φραμεωορϰ, ςοςμις εολυτιον ις γοερνεδ βψ τηε Φριεδμανν εχυατιονς

$$H^{2}\equiv\left(\frac{\dot{a}}{a}\right)^{2}=\frac{8\pi G}{3}\rho-\frac{k}{a^{2}}+\frac{\Lambda}{3},$$ (4)

$$\frac{\ddot{a}}{a}=-\frac{4\pi G}{3}(\rho+3p)+\frac{\Lambda}{3},$$ (5)

ςυππλεμεντεδ βψ τηε ςοντινυιτψ εχυατιον,

$$\dot{\rho}+3H(\rho+p)=0,$$ (6)

ωηερε $H=\dot{a}/a$ ις τηε Ηυββλε φυνςτιον, $\rho$ ανδ $p$ δενοτε τηε ενεργψ δενςιτψ ανδ πρεςςυρε οφ τηε ςοςμις φλυιδ, ανδ $\Lambda$ ις τηε ςοςμολογιςαλ ςονςταντ. Τογετηερ, τηεςε ρελατιονς δεςςριβε τηε γλοβαλ εξπανςιον οφ τηε υνιερςε ανδ εναβλε χυαντιτατιε πρεδιςτιονς φορ ιτς παςτ ανδ φυτυρε εολυτιον ονςε τηε προπερτιες οφ τηε ςοςμις ςομπονεντς αρε ςπεςιφιεδ.

Βεψονδ τηε βαςϰγρουνδ λεελ, ςοςμολογψ αδμιτς α ςψςτεματις περτυρβατιε εξπανςιον τηατ γοερνς τηε φορματιον ανδ εολυτιον οφ ςοςμις ςτρυςτυρες. Φορ ςςαλαρ περτυρβατιονς ιν τηε λινεαρ ρεγιμε, τηε εολυτιον οφ ματτερ οερδενςιτψ $\delta\equiv\frac{\delta\rho}{\rho}$ ις δεςςριβεδ, ιν τηε ςυβ-ηοριζον λιμιτ, βψ εχυατιονς οφ τηε φορμ

$$\ddot{\delta}+2H\dot{\delta}-4\pi G\rho\,\delta=0,$$ (7)

ωηιλε τηε φυλλ ρελατιιςτις τρεατμεντ ινολες ςουπλεδ εχυατιονς φορ μετρις ανδ ματτερ περτυρβατιονς. Τηε ςολυτιονς οφ τηεςε εχυατιονς πρεδιςτ τηε γροωτη οφ ςτρυςτυρε, γραιτατιοναλ ποτεντιαλς, ανδ ανιςοτροπιες αςροςς ςοςμις τιμε.

Τηεςε περτυρβατιε ρελατιονς ςονςτιτυτε τηε τηεορετιςαλ βαςϰβονε οφ λαργε-ςςαλε ςτρυςτυρε φορματιον. Τηεψ αλλοω ςοςμολογψ το προδυςε χυαντιτατιε πρεδιςτιονς φορ γαλαξψ ςλυςτερινγ, ωεαϰ γραιτατιοναλ λενςινγ, ρεδςηιφτ-ςπαςε διςτορτιονς, ανδ τηε ανιςοτροπιες οφ τηε ςοςμις μιςροωαε βαςϰγρουνδ. ῝ρυςιαλλψ, τηεςε πρεδιςτιονς αρε νοτ χυαλιτατιε τρενδς, βυτ πρεςιςε ρελατιονς αμονγ οβςεραβλες τηατ ςαν βε διρεςτλψ ςονφροντεδ ωιτη δατα.

Οβςερατιοναλ προβες ανδ δαταςετς οφ πρεςιςιον ςοςμολογψ

Τηε νομολογιςαλ ςηαραςτερ οφ μοδερν ςοςμολογψ ωουλδ ρεμαιν πυρελψ φορμαλ ιν τηε αβςενςε οφ οβςερατιοναλ αςςεςς το τηε χυαντιτιες αππεαρινγ ιν τηε ςοςμις δψναμιςαλ εχυατιονς. Οερ τηε λαςτ δεςαδες, α ρεμαρϰαβλψ ριςη ανδ διερςε ςετ οφ ινδεπενδεντ ψετ ςομπλεμενταρψ οβςερατιοναλ προβες ηας εμεργεδ, εναβλινγ πρεςιςιον τεςτς οφ ςοςμις λαως αςροςς α ωιδε ρανγε οφ ρεδςηιφτς ανδ πηψςιςαλ ςςαλες.

῝οςμις Μιςροωαε Βαςϰγρουνδ (῝ΜΒ).

Μεαςυρεμεντς οφ τεμπερατυρε ανδ πολαριζατιον ανιςοτροπιες οφ τηε ςοςμις μιςροωαε βαςϰγρουνδ, φρομ ῝ΟΒΕ το ΩΜΑΠ ανδ Πλανςϰ, προιδε α ςναπςηοτ οφ τηε υνιερςε ατ ρεςομβινατιον ανδ ενςοδε ινφορματιον αβουτ πριμορδιαλ περτυρβατιονς, γεομετρψ, ανδ ςοςμις ςομποςιτιον Smoot1992 · Bennett2003 · Planck2018 . Τηε ῝ΜΒ ρεμαινς ονε οφ τηε μοςτ πρεςιςε δαταςετς ιν αλλ οφ πηψςιςς.

Τψπε Ια Συπερνοαε (ΣΝΙα).

Οβςερατιονς οφ τψπε Ια ςυπερνοαε ςερε ας ςτανδαρδιζεδ ςανδλες, εναβλινγ διρεςτ ρεςονςτρυςτιον οφ τηε εξπανςιον ηιςτορψ οφ τηε υνιερςε ανδ προιδινγ τηε φιρςτ ροβυςτ ειδενςε φορ λατε-τιμε ςοςμις αςςελερατιον Riess1998 · Perlmutter1999 .

Βαρψον Αςουςτις Οςςιλλατιονς (ΒΑΟ).

ΒΑΟ μεαςυρεμεντς ιν γαλαξψ ςυρεψς δεφινε α ςτανδαρδ ρυλερ τηατ ςονςτραινς τηε εξπανςιον ρατε ανδ ανγυλαρ διαμετερ διςτανςε ας φυνςτιονς οφ ρεδςηιφτ, οφφερινγ α γεομετριςαλ προβε ςομπλεμενταρψ το ςυπερνοα οβςερατιονς Eisenstein2005 · Alam2017 .

Λαργε-Σςαλε Στρυςτυρε ανδ Γαλαξψ ῝λυςτερινγ.

Λαργε ρεδςηιφτ ςυρεψς ςυςη ας 2δΦ, ΣΔΣΣ, ΒΟΣΣ/εΒΟΣΣ, ανδ ΔΕΣ μεαςυρε τηε ςτατιςτιςαλ διςτριβυτιον οφ γαλαξιες, ςονςτραινινγ τηε ματτερ δενςιτψ, γαλαξψ βιας, ανδ τηε γροωτη οφ ςοςμις ςτρυςτυρε Tegmark2004 .

῝οςμις ῝ηρονομετερς.

Διφφερεντιαλ αγε μεαςυρεμεντς οφ παςςιελψ εολινγ γαλαξιες προιδε διρεςτ δετερμινατιονς οφ τηε Ηυββλε φυνςτιον $H(z)$, ινδεπενδεντ οφ ιντεγρατεδ διςτανςε ινδιςατορς Jimenez2002 · Moresco2016 .

Ρεδςηιφτ-Σπαςε Διςτορτιονς ανδ $f\sigma_{8}$ Μεαςυρεμεντς.

῞ελοςιτψ-ινδυςεδ ανιςοτροπιες ιν γαλαξψ ςλυςτερινγ ψιελδ διρεςτ αςςεςς το τηε γροωτη ρατε οφ ςτρυςτυρε τηρουγη μεαςυρεμεντς οφ $f\sigma_{8}$, εναβλινγ τεςτς οφ γραιτψ ον ςοςμολογιςαλ ςςαλες Song2009 .

Ωεαϰ ανδ Στρονγ Γραιτατιοναλ Λενςινγ.

Γραιτατιοναλ λενςινγ προβες τηε ιντεγρατεδ ματτερ διςτριβυτιον ανδ ςπαςετιμε γεομετρψ, οφφερινγ ποωερφυλ τεςτς οφ ςτρυςτυρε φορματιον ανδ γραιτατιοναλ δψναμιςς Kilbinger2015 · DES2018 .

Γαλαξψ ῝λυςτερς.

῝λυςτερ νυμβερ ςουντς, μαςς φυνςτιονς, ανδ ιντερναλ προπερτιες ςονςτραιν τηε αμπλιτυδε οφ ματτερ φλυςτυατιονς ανδ τηε γροωτη οφ ςτρυςτυρε, λινϰινγ ςοςμις εξπανςιον το νονλινεαρ γραιτατιοναλ ςολλαπςε Allen2011 .

Γραιτατιοναλ Ωαες (Στανδαρδ Σιρενς).

῝ομπαςτ βιναρψ μεργερς δετεςτεδ τηρουγη γραιτατιοναλ ωαες προιδε αβςολυτε λυμινοςιτψ διςτανςες, οφφερινγ αν ινδεπενδεντ προβε οφ ςοςμις εξπανςιον τηατ δοες νοτ ρελψ ον τηε ςοςμις διςτανςε λαδδερ Abbott2017 .

21-ςμ ῝οςμολογψ.

Οβςερατιονς οφ τηε ηψπερφινε τρανςιτιον οφ νευτραλ ηψδρογεν προμιςε το προβε τηε δαρϰ αγες, ςοςμις δαων, ανδ ρειονιζατιον, ποτεντιαλλψ εξτενδινγ πρεςιςιον ςοςμολογψ το ερψ ηιγη ρεδςηιφτς Furlanetto2006 .

Ταϰεν τογετηερ, τηεςε προβες φορμ αν ιντερςοννεςτεδ οβςερατιοναλ νετωορϰ. Τηεψ δο νοτ μερελψ μεαςυρε ιςολατεδ χυαντιτιες, βυτ ςολλεςτιελψ τεςτ τηε ιντερναλ ςονςιςτενςψ οφ τηε ςοςμις δψναμιςαλ φραμεωορϰ αςροςς εποςης, λενγτη ςςαλες, ανδ πηψςιςαλ ρεγιμες. Μορεοερ, τηις νετωορϰ δοες νοτ οπερατε ας α ονε-διρεςτιοναλ εριφιςατιον μεςηανιςμ. Ινςτεαδ, ιτ εςταβλιςηες α διαλεςτιςαλ ιντερπλαψ: πρεςιςιον οβςερατιονς ρεεαλ τενςιονς ανδ ινςονςιςτενςιες, ςυςη ας τηε Ηυββλε τενςιον, τηατ μοτιατε τηε δεελοπμεντ οφ νεω τηεορετιςαλ ςψντηεςες, ωηιςη ιν τυρν γενερατε νοελ οβςερατιοναλ πρεδιςτιονς ανδ δριε φυρτηερ εξπεριμενταλ ανδ μετηοδολογιςαλ αδανςες.

῝οςμολογψ ας α φαλςιφιαβλε ανδ ςελφ-ςονςιςτεντ λαω-βαςεδ ςςιενςε

Τηε δεφινινγ φεατυρε οφ ςοντεμποραρψ ςοςμολογψ ις νοτ τηε μερε εξιςτενςε οφ εχυατιονς, βυτ τηειρ ςψςτεματις ςονφροντατιον ωιτη αν εξτενςιε ανδ ηετερογενεους βοδψ οφ δατα. ῝οςμολογιςαλ παραμετερς αρε νοω ινφερρεδ τηρουγη γλοβαλ λιϰελιηοοδ αναλψςες τηατ ςομβινε μυλτιπλε δαταςετς, ψιελδινγ ςονςτραιντς οφ υνπρεςεδεντεδ πρεςιςιον.

Εχυαλλψ ιμπορταντ ις τηε ιντερναλ ςροςς-ςονςιςτενςψ οφ ςοςμολογιςαλ ινφερενςε. Ινδεπενδεντ προβες ςονςτραιν οερλαππινγ ςομβινατιονς οφ παραμετερς, εναβλινγ νοντριιαλ ςονςιςτενςψ τεςτς οφ τηε υνδερλψινγ τηεορετιςαλ φραμεωορϰ. Διςςρεπανςιες, ςυςη ας τηοςε ινολινγ τηε Ηυββλε ςονςταντ ορ τηε αμπλιτυδε οφ ματτερ φλυςτυατιονς CosmoVerseNetwork:2025alb , αριςε πρεςιςελψ βεςαυςε ςοςμολογψ ηας ρεαςηεδ τηε λεελ οφ πρεςιςιον ρεχυιρεδ το εξποςε τηε λιμιτατιονς οφ ιτς εφφεςτιε λαως.

Ιν τηις ςενςε, μοδερν ςοςμολογψ ςατιςφιες τηε οπερατιοναλ ςριτερια οφ α νομολογιςαλ ςςιενςε, ινςλυδινγ τηε φορμυλατιον οφ γενεραλ λαως, πρεδιςτιε ποωερ, ανδ ςψςτεματις εμπιριςαλ τεςτινγ Hempel1965 · Salmon1984 · vanFraassen1980 · Cartwright1999 · Norton2003 . Ιτ ποςςεςςες υνιερςαλ εχυατιονς, πρεδιςτιε ςτρυςτυρες, ανδ α δενςε νετωορϰ οφ οβςερατιοναλ τεςτς. Τηε οβςεραβλε υνιερςε, ονςε αςςεςςιβλε πριμαριλψ τηρουγη πηιλοςοπηιςαλ ρεφλεςτιον, ηας τηυς βεςομε αν οβϑεςτ οφ χυαντιτατιε λεγιςλατιον.

Ιτ ις τηις εμπιριςαλ, ματηεματιςαλ, ανδ επιςτεμις τρανςφορματιον τηατ μοτιατες τηε προποςαλ το ρεγαρδ ςοντεμποραρψ ςοςμολογψ νοτ μερελψ ας α λογος οφ τηε ςοςμος, βυτ ας α γενυινε νομος οφ τηε ςοςμος.

Φρομ ῝οςμολογψ το ῝οςμονομψ

Τηε δεελοπμεντς διςςυςςεδ ιν τηε πρειους ςεςτιονς ινιτε α ρεαςςεςςμεντ οφ τηε ςονςεπτυαλ ςτατυς οφ ςοντεμποραρψ ςοςμολογψ. Ηιςτοριςαλλψ, ςοςμολογψ ωας αππροπριατελψ υνδερςτοοδ ας α λογος οφ τηε ςοςμος: α ρατιοναλ διςςουρςε αιμεδ ατ οργανιζινγ, ιντερπρετινγ, ανδ πηιλοςοπηιςαλλψ ςιτυατινγ τηε υνιερςε ας α ωηολε. Τηις δεςιγνατιον ρεφλεςτεδ βοτη τηε νατυρε οφ ιτς ςυβϑεςτ ματτερ ανδ τηε επιςτεμις τοολς ααιλαβλε ατ τηε τιμε. Ιν τηε αβςενςε οφ γλοβαλ δψναμιςαλ εχυατιονς ανδ πρεςιςιον οβςερατιονς, ςοςμολογψ ςουλδ νοτ ρεαςοναβλψ αςπιρε το τηε φορμυλατιον οφ λαως ιν τηε ςτριςτ ςενςε.

Τηις ςιτυατιον ηας νοω ςηανγεδ ιν α φυνδαμενταλ ωαψ. Ας ςηοων ιν Σεςτιον From Cosmology to Cosmonomy, μοδερν ςοςμολογψ ρεςτς ον α ωελλ-δεφινεδ ςετ οφ δψναμιςαλ εχυατιονς γοερνινγ ςοςμις εολυτιον, ςυππλεμεντεδ βψ α περτυρβατιε φραμεωορϰ τηατ πρεδιςτς τηε φορματιον ανδ γροωτη οφ ςτρυςτυρε. Τηεςε εχυατιονς αρε νοτ μερελψ φορμαλ ςονςτρυςτιονς. Τηεψ αρε ςψςτεματιςαλλψ ςονφροντεδ ωιτη α βροαδ ανδ διερςε βοδψ οφ οβςερατιοναλ δατα, ανδ τηειρ παραμετερς αρε ινφερρεδ ωιτη ινςρεαςινγλψ ηιγη πρεςιςιον. Ιν οπερατιοναλ τερμς, τηεψ φυνςτιον ας εφφεςτιε λαως οφ νατυρε.

Ατ α δεεπερ ςονςεπτυαλ λεελ, τηις τρανςιτιον μιρρορς τηε ηιςτοριςαλ εολυτιον φρομ αςτρολογψ το αςτρονομψ. Αςτρονομψ αςχυιρεδ ιτς ςτατυς ας α ``νομψ´´ ωηεν ςελεςτιαλ πηενομενα ωερε ςηοων το οβεψ υνιερςαλ, πρεδιςτιε, ανδ εμπιριςαλλψ τεςταβλε λαως. Ονςε πλανεταρψ μοτιονς ςουλδ βε δεριεδ φρομ δψναμιςαλ πρινςιπλες ανδ ςυβϑεςτεδ το φαλςιφιςατιον, τηε ςτυδψ οφ τηε ηεαενς ςεαςεδ το ρελψ ον χυαλιτατιε ιντερπρετατιον ανδ βεςαμε αν εξαςτ νατυραλ ςςιενςε. Ιν αν αναλογους μαννερ, τηε οβςεραβλε υνιερςε ιτςελφ ηας νοω βεςομε αν οβϑεςτ οφ χυαντιτατιε λεγιςλατιον.

Φρομ αν ετψμολογιςαλ περςπεςτιε, τηις ςηιφτ ςαν βε εξπρεςςεδ ας α παςςαγε φρομ λογος το νομος. Τηε προποςαλ το ςπεαϰ οφ ςοςμονομψ ις τηερεφορε νοτ α ςεμαντις νοελτψ, βυτ α ςονςεπτυαλ ςλαριφιςατιον. Ιτ ρεφλεςτς τηε φαςτ τηατ τηε ςοςμος ις νοω ινεςτιγατεδ τηρουγη λαως τηατ ςονςτραιν ιτς βεηαιορ ανδ εολυτιον, ρατηερ τηαν τηρουγη χυαλιτατιε ναρρατιες αλονε.

Ιν ςοντεμποραρψ πραςτιςε, τηε ςτυδψ οφ τηε οβςεραβλε υνιερςε ςατιςφιες τηε δεφινινγ ςριτερια οφ α νομολογιςαλ ςςιενςε. ῝οςμις εολυτιον ις δεςςριβεδ βψ εχυατιονς τηατ αρε υνιερςαλ ιν ςςοπε, πρεδιςτιε ιν ςοντεντ, ανδ φαλςιφιαβλε ιν πρινςιπλε. Τηεςε εχυατιονς ρελατε οβςεραβλες αςροςς ςοςμις τιμε ανδ λενγτη ςςαλες, εναβλινγ χυαντιτατιε ρεςονςτρυςτιον οφ τηε υνιερςε’ς ηιςτορψ ανδ ςονςτραινεδ εξτραπολατιον τοωαρδ ιτς φυτυρε.

Μορεοερ, μοδερν ςοςμολογψ δοες νοτ ρελψ ον α ςινγλε οβςερατιοναλ ηανδλε. Ινςτεαδ, ιτ οπερατες τηρουγη α τιγητλψ ιντερςοννεςτεδ νετωορϰ οφ προβες τηατ τεςτ τηε ςαμε υνδερλψινγ λαως φρομ διςτινςτ πηψςιςαλ περςπεςτιες. Τηε ςονςιςτενςψ βετωεεν βαςϰγρουνδ εξπανςιον, ςτρυςτυρε γροωτη, γραιτατιοναλ λενςινγ, ανδ πριμορδιαλ ανιςοτροπιες ις νοτ ιμποςεδ βψ αςςυμπτιον, βυτ εςταβλιςηεδ εμπιριςαλλψ. Ωηερε τενςιονς αριςε, τηεψ ςερε ας διαγνοςτιςς οφ ειτηερ υνρεςολεδ οβςερατιοναλ ςψςτεματιςς ορ τηε λιμιτατιονς οφ τηε εφφεςτιε λαως τηεμςελες.

Ιν τηις ςενςε, ςοςμονομψ δενοτες νειτηερ α ςλαιμ οφ φιναλιτψ νορ τηε διςςοερψ οφ ιμμυταβλε τρυτης αβουτ τηε υνιερςε. Ρατηερ, ιτ δεςιγνατες α μοδε οφ ινχυιρψ ιν ωηιςη ςοςμις λαως αρε τρεατεδ ας εφφεςτιε, τεςταβλε, ανδ ρειςαβλε δεςςριπτιονς, ιν ςλοςε αναλογψ ωιτη τηε λαως γοερνινγ οτηερ ςομπλεξ πηψςιςαλ ςψςτεμς. Τηε υνιερςε ρεμαινς υνιχυε, βυτ ιτ ις νο λονγερ επιςτεμιςαλλψ εξςεπτιοναλ.

Ιμπορταντλψ, ςοςμονομψ ις δεεπλψ ςοννεςτεδ το φυνδαμενταλ πηψςιςς. Χυεςτιονς ςονςερνινγ τηε νατυρε οφ δαρϰ ενεργψ, δαρϰ ματτερ, γραιτψ, ανδ τηε `ὶνιτιαλ´´ ςονδιτιονς οφ τηε υνιερςε αρε νοω αδδρεςςεδ ωιτηιν α φραμεωορϰ τηατ διρεςτλψ λινϰς τηεορετιςαλ πρινςιπλες το οβςερατιον. ῝οςμις λαως τηυς προιδε α βριδγε βετωεεν φυνδαμενταλ πηψςιςς ανδ εμπιριςαλ ρεαλιτψ, ςιτυατινγ ςοςμονομψ φιρμλψ ωιτηιν τηε ςορε οφ μοδερν πηψςιςς.

Τηε νομολογιςαλ ςηαραςτερ οφ ςοςμολογψ ις εξπεςτεδ το βε φυρτηερ ςτρενγτηενεδ βψ φορτηςομινγ οβςερατιοναλ προγραμς. Νεξτ-γενερατιον ςυρεψς ανδ μυλτι-μεςςενγερ οβςερατιονς ωιλλ εξτενδ πρεςιςιον τεςτς οφ ςοςμις λαως το νεω ρεγιμες, ηιγηερ ρεδςηιφτς, ανδ πρειουςλψ ιναςςεςςιβλε πηψςιςαλ προςεςςες. Τηε ςςοπε οφ ςοςμις λεγιςλατιον ωιλλ τηερεφορε ςοντινυε το εξπανδ, βοτη ιν δεπτη ανδ ιν βρεαδτη.

Ατ τηε ςαμε τιμε, ιτ ις εςςεντιαλ το ρεςογνιζε τηε ιντρινςις λιμιτς οφ λαω-βαςεδ δεςςριπτιονς. ῝οςμις λαως αρε νεςεςςαριλψ εφφεςτιε, ρεφλεςτινγ βοτη τηε φινιτε πρεςιςιον οφ οβςερατιονς ανδ τηε τηεορετιςαλ αςςυμπτιονς υνδερλψινγ τηειρ φορμυλατιον. Τηε εξιςτενςε οφ ηοριζονς, τηε υνιχυενεςς οφ τηε υνιερςε, ανδ τηε ρολε οφ ινιτιαλ ςονδιτιονς ιμποςε φυνδαμενταλ ςονςτραιντς ον ωηατ ςαν βε ϰνοων ανδ πρεδιςτεδ. Φορ τηις ρεαςον, α ςλεαρ διςτινςτιον μυςτ βε δραων βετωεεν τηε οβςεραβλε υνιερςε ανδ τηε τοταλιτψ οφ ρεαλιτψ. Ιν τηις ςενςε, τηε ςτυδψ οφ τηε ςοςμος ςηουλδ βε ρεγαρδεδ ας α λοςαλ ςςιενςε, ωηιλε ρατιοναλ αςςουντς οφ ρεγιονς βεψονδ τηε ςοςμολογιςαλ ηοριζον ρεμαιν ωιτηιν τηε δομαιν οφ λογος. Αςϰνοωλεδγινγ τηεςε λιμιτς ις α ηαλλμαρϰ οφ α ματυρε νομολογιςαλ περςπεςτιε, νοτ α ρεφυτατιον οφ ιτ.

Αγαινςτ τηις βαςϰγρουνδ, τηε προποςαλ το αδοπτ τηε τερμ ςοςμονομψ ςηουλδ βε υνδερςτοοδ ας α ρεφλεςτιον οφ τηε εολινγ ιδεντιτψ οφ τηε φιελδ. Ιτ νειτηερ δενιες τηε ηιςτοριςαλ ροοτς οφ ςοςμολογψ νορ διμινιςηες τηε πηιλοςοπηιςαλ δεπτη οφ χυεςτιονς ςονςερνινγ τηε υνιερςε ας α ωηολε. Ρατηερ, ιτ ηιγηλιγητς τηε φαςτ τηατ ςοςμολογψ ηας εντερεδ α ςταγε ιν ωηιςη ιτς ςεντραλ αςτιιτψ ςονςιςτς ιν τηε φορμυλατιον, τεςτινγ, ανδ ρεφινεμεντ οφ ςοςμις λαως.

῝ονςλυςιονς

Ιν τηις ωορϰ, ωε ηαε εξαμινεδ τηε ςονςεπτυαλ εολυτιον οφ ςοςμολογψ φρομ α ηιςτοριςαλ, επιςτεμολογιςαλ, ανδ μετηοδολογιςαλ περςπεςτιε, φοςυςινγ ιν παρτιςυλαρ ον τηε ςριτερια τηατ διςτινγυιςη α χυαλιτατιε διςςουρςε φρομ α λαω-βαςεδ ςςιεντιφις διςςιπλινε. Ουρ αναλψςις ςηοως τηατ, φορ μοςτ οφ ιτς ηιςτορψ, ςοςμολογψ ωας νεςεςςαριλψ ςονφινεδ το τηε λεελ οφ λογος: α ρατιοναλ ανδ οφτεν προφουνδ ρεφλεςτιον ον τηε υνιερςε ας α ωηολε, ςηαπεδ βψ τηε αβςενςε οφ γλοβαλ δψναμιςαλ λαως ανδ βψ ςεερε οβςερατιοναλ λιμιτατιονς. Τηις ςτατυς ωας νειτηερ αςςιδενταλ νορ προιςιοναλ, βυτ α φαιτηφυλ εξπρεςςιον οφ τηε επιςτεμις ςονδιτιονς υνδερ ωηιςη τηε ςοςμος ςουλδ βε ςτυδιεδ.

Οερ τηε λαςτ φεω δεςαδες, τηις ςιτυατιον ηας ςηανγεδ ιν α δεςιςιε ωαψ. ῝οντεμποραρψ ςοςμολογψ ις νοω ςηαραςτεριζεδ βψ αν υνπρεςεδεντεδ αβυνδανςε οφ ηιγη-χυαλιτψ δατα, οριγινατινγ φρομ α ωιδε ςπεςτρυμ οφ ινδεπενδεντ ανδ ςομπλεμενταρψ οβςερατιοναλ προβες. Μεαςυρεμεντς οφ τηε ςοςμις μιςροωαε βαςϰγρουνδ, λαργε-ςςαλε ςτρυςτυρε, ςυπερνοαε, βαρψον αςουςτις οςςιλλατιονς, ςοςμις ςηρονομετερς, γραιτατιοναλ λενςινγ, γαλαξψ ςλυςτερς, ρεδςηιφτ-ςπαςε διςτορτιονς, γραιτατιοναλ ωαες, ανδ εμεργινγ 21-ςμ οβςερατιονς ςολλεςτιελψ προιδε αςςεςς το τηε υνιερςε αςροςς ςοςμις τιμε ανδ πηψςιςαλ ςςαλε. ῝ρυςιαλλψ, τηεςε δαταςετς αρε νοτ μερελψ αςςυμυλατεδ, βυτ ςψςτεματιςαλλψ ιντεγρατεδ τηρουγη ματυρε ςτατιςτιςαλ ανδ ςομπυτατιοναλ φραμεωορϰς τηατ εναβλε πρεςιςιον παραμετερ εςτιματιον, ςονςιςτενςψ τεςτινγ, ανδ μεανινγφυλ μοδελ διςςριμινατιον.

Ατ τηε τηεορετιςαλ λεελ, τηις οβςερατιοναλ τρανςφορματιον ις ματςηεδ βψ α ωελλ-δεφινεδ δψναμιςαλ φραμεωορϰ. Τηε εολυτιον οφ τηε υνιερςε ις δεςςριβεδ βψ εξπλιςιτ εχυατιονς ατ βοτη τηε βαςϰγρουνδ ανδ περτυρβατιε λεελς, αλλοωινγ φορ χυαντιτατιε πρεδιςτιονς οφ εξπανςιον ηιςτορψ, ςτρυςτυρε φορματιον, ανδ οβςεραβλε ςορρελατιονς. Τηεςε ρελατιονς φυνςτιον οπερατιοναλλψ ας εφφεςτιε λαως: τηεψ αρε υνιερςαλ ιν ςςοπε, πρεδιςτιε ιν ςοντεντ, ανδ ςοντινυουςλψ ςονφροντεδ ωιτη δατα. Τηε τενςιονς ανδ διςςρεπανςιες τηατ αριςε ωιτηιν τηις φραμεωορϰ ςηουλδ τηερεφορε νοτ βε ιντερπρετεδ ας ςιγνς οφ ςονςεπτυαλ φραγιλιτψ, βυτ ας ινδιςατορς οφ α διςςιπλινε τηατ ηας ρεαςηεδ τηε λεελ οφ πρεςιςιον ρεχυιρεδ το προβε τηε λιμιτς οφ ιτς οων λαως.

Ταϰεν τογετηερ, τηεςε δεελοπμεντς μοτιατε α ρεαςςεςςμεντ οφ τηε ςονςεπτυαλ ςτατυς οφ τηε φιελδ. Μοδερν ςοςμολογψ νο λονγερ ςονςιςτς πριμαριλψ ιν τηε χυαλιτατιε ιντερπρετατιον οφ τηε ςοςμος, βυτ ιν τηε φορμυλατιον, τεςτινγ, ανδ ρεφινεμεντ οφ χυαντιτατιε λαως γοερνινγ ιτς εολυτιον. Ιν τηις ςενςε, τηε οβςεραβλε υνιερςε ηας ςεαςεδ το βε επιςτεμιςαλλψ εξςεπτιοναλ. Δεςπιτε ιτς υνιχυενεςς, ιτ ις νοω ινεςτιγατεδ τηρουγη μετηοδς τηατ αρε οπερατιοναλλψ ινδιςτινγυιςηαβλε φρομ τηοςε εμπλοψεδ ιν οτηερ λαω-βαςεδ βρανςηες οφ πηψςιςς.

Ον τηις βαςις, ωε ηαε ςυγγεςτεδ τηατ τηε τερμ ςοςμονομψ μαψ προιδε α μορε αςςυρατε δεςςριπτορ οφ τηε πρεςεντ ανδ εμεργινγ πραςτιςε οφ τηε φιελδ, εμπηαςιζινγ ιτς νομολογιςαλ, πρεδιςτιε, ανδ φαλςιφιαβλε ςηαραςτερ. Τηις προποςαλ ις νοτ ιντενδεδ το εραςε τηε ηιςτοριςαλ μεανινγ οφ ςοςμολογψ, νορ το διμινιςη τηε πηιλοςοπηιςαλ δεπτη οφ χυεςτιονς ςονςερνινγ τηε υνιερςε ας α ωηολε, βυτ ιτ ρεφλεςτς τηε ματυρατιον οφ τηε διςςιπλινε ιτςελφ, ανδ τηε φαςτ τηατ ςοςμολογψ ηας αςχυιρεδ βοτη τηε εμπιριςαλ φουνδατιον ανδ τηε τηεορετιςαλ μαςηινερψ ρεχυιρεδ φορ γενυινε ςοςμις λεγιςλατιον.

Ωηετηερ ορ νοτ τηις τερμινολογψ ις υλτιματελψ αδοπτεδ βψ τηε ςομμυνιτψ, τηε τρανςφορματιον ιτ ςεεϰς το αρτιςυλατε ις αλρεαδψ υνδερ ωαψ. Τηε οβςεραβλε υνιερςε ις νο λονγερ ςτυδιεδ ςολελψ ας αν οβϑεςτ οφ ςοντεμπλατιον, βυτ ας α ςψςτεμ γοερνεδ βψ εμπιριςαλλψ γρουνδεδ ανδ χυαντιτατιελψ πρεςιςε λαως, περςιςτεντλψ ςονφροντεδ ωιτη αν εερ-γροωινγ βοδψ οφ δατα. Ιν τηις πρεςιςε ανδ λιμιτεδ ςενςε, ςοςμολογψ ηας εφφεςτιελψ βεςομε ςοςμονομψ.